Živan/Jovan Mladenović

 Živan/Jovan Mladenović (Irig, ? — Irig, posle 1713), bio je iriški oberknez, trgovac i saborski poslanik početkom XVIII veka. Živeo je i delovao u Irigu, gde se istakao kao uticajna ličnost lokalne srpske zajednice u vreme velikih političkih i vojnih previranja.Istakao se krajem Bečkog rata (1683–1699) i tokom prvih godina Rakocijevog ustanka, zbog čega je od cara Jozefa I 26. aprila 1708. godine dobio carsku diplomu — takozvano „zaštitno pismo“. Tim aktom on i njegovi zakoniti naslednici oslobođeni su plaćanja državnih poreza i feudalnih obaveza na svoje posede.Komorska kancelarija u Petrovaradinu potvrdila je 1713. godine da je u Irigu posedovao značajnu zemlju: oranice, vinograde i livade, uz pravo da od korisnika svojih zemljišta ubira dažbine. Kao saborski poslanik učestvovao je na Krušedolskom saboru 1708. godine, na kom je izabran prvi mitropolit i arhiepiskop Karlovačke mitropolije.Smatra se da je umro nedugo posle 1713. godine. Pozivajući se na njegovo zaštitno pismo i zasluge, njegovi unuci su kasnije stekli plemićki status.

Literatura:

Srpski biografski  rečnik 7, Ml- Pan, Novi Sad, 2018.

Adam Monasterija

Adam Monasterija (? — Irig, 17. januar 1717) bio je srpski krajiški oficir u službi Habzburške monarhije, konjički kapetan i oberkapetan, istaknut u borbama protiv Osmanskog carstva u Sremu i Bosni početkom XVIII veka.Rođen je u uglednoj vojničkoj porodici kao najstariji sin potpukovnika Jovana Monasterije i Ane Ranković. Vojnu karijeru započeo je rano, a čin konjičkog kapetana dobio je pre 1708. godine. Te godine se, u ime majke i mlađe braće i sestara, obratio Ratnom savetu u Beču sa zahtevom za isplatu zaostalih primanja nakon očeve smrti.Na dužnost krajiškog kapetana u Iloku postavljen je 20. marta 1709. godine odlukom Ratnog saveta, na predlog generala Nehema. Tokom austrijsko-turskih sukoba aktivno je učestvovao u krajiškim akcijama u Sremu koje su prethodile Petrovaradinskoj bici 5. avgusta 1716. godine. Nakon habzburške pobede i prebacivanja glavnine vojske u Banat, odbrana Srema ostala je na krajiškim jedinicama, u čijim je operacijama Monasterija imao značajnu ulogu.Sa svojim odredom učestvovao je u prodoru u Bosnu, zauzeću Bijeljine i uspešnom napadu na tursku posadu u Šapcu. Poginuo je 17. januara 1717. godine prilikom snažnog turskog napada na Srem, tokom odbrane Iriga i okolnih naselja. Njegovo junaštvo ostavilo je snažan utisak, te su vesti o njegovoj pogibiji i hrabrosti dospele do Beča i bile objavljene u tadašnjoj štampi. Sahranjen je u manastiru Kovilj, gde mu je 1770. godine podignuta nadgrobna ploča zaslugom Adame Mosko, supruge njegovog sina Teodora.

Literatura:

Srpski biografski  rečnik 7, Ml- Pan, Novi Sad, 2018.

Nikifor Radosavljević

 Nikifor (Krušedol, oko 1700 — ?) bio je arhimandrit manastira Krušedol i jedna od značajnih duhovnih ličnosti Karlovačke mitropolije u prvoj polovini 18.veka. Smatra se duhovnim ocem Dositeja Obradovića, koji je primio monaški postrig upravo po dolasku u manastir Krušedol. Nikifor je u manastir došao 1717. godine, a jula 1718. zamonašio ga je jeromonah Stefan Gročanin. U Beogradu je rukopoložen za đakona u Hramu svetih arhistratiga početkom 1719, a u sveštenstvo je uveden juna iste godine. Za arhimandrita ga je u martu 1751. godine proizveo mitropolit Pavle Nenadović. Ukazom mitropolita Arsenija IV Jovanovića postavljen je 1741. godine za igumana manastira Krušedol, na čijem se čelu nalazio do aprila 1747. godine. Tada je krenuo na pokloničko putovanje u Jerusalim, ali su ga Arapi uhapsili i u Tripoliju (današnji Liban) držali u zatočeništvu dve godine. Oslobodio ga je austrijski konzul, nakon čega je prebačen u Beč, a u maju 1750. vratio se u Krušedol. Bio je posvećen liturgijskom životu i duhovnom radu; duhovnik mu je bio jeromonah Partenije Pavlović. Kao član Vizitacione komisije 1753. godine, zbog protivljenja uvođenju opštežitija (1753–1754), našao se u sukobu sa crkvenim vlastima. Posedovao je skromnu imovinu (knjige, vinograd i voćnjak), ali je sastavio testament kojim nije želeo da imovinu ostavi manastirskom bratstvu. Godine 1753. i 1754. aktivno je učestvovao u otporu opštežitija u fruškogorskim manastirima, uključujući sukobe sa lokalnim vlastima i plemstvom. Nakon povratka mitropolita Pavla Nenadovića iz Beča, krajem aprila 1754. usledile su represivne mere: hapšenja, istrage i kažnjavanja. U julu 1754. Sveti sinod je naredio bezuslovno uvođenje opštežitija, razrešio kazne i trojici arhimandrita vratio upravu nad manastirima. U izvorima se Nikifor pominje i pod prezimenom Radosavljević.

Literatura:

Srpski biografski  rečnik 7, Ml- Pan, Novi Sad, 2018.

Teodor Avramović Tican

Teodor Avramović Tican (Jazak, Srem, oko 1767 – 1810) bio je vođa seljačke bune. Rođen je u siromašnoj kmetskoj porodici. Više godina učestvovao je u Napoleonovim ratovima u Italiji i drugim krajevima. Posle otpuštanja iz vojske vratio se u rodno mesto, gde se 1807. godine priključio pobunjenim seljacima u Vrdniku i postao jedan od najistaknutijih četovođa. Oko njega su se okupili najborbeniji pobunjenici i manastirski prnjavorci. Pokušao je da proširi bunu na severozapadni deo Srema, ali je kod Bingula poražen i uhvaćen. Nakon bekstva iz zatvora u Irigu pokušao je da pređe u Srbiju, ali je ponovo uhapšen i odveden u županijsku tamnicu u Vukovaru. Iako nije dokazano da je bio glavni organizator bune niti da je sarađivao sa srpskim ustanicima, bečki dvor ga je smatrao najopasnijim vođom pobune. Osuđen je na smrt i pogubljen 1810. godine. Njegovo telo je raščerečeno i izloženo u Jasku, Vognju, Vrdniku i na pustari Lice. Po njemu je seljačka pobuna iz 1807. godine ostala poznata kao Ticanova buna.

Izvor:https://www.maticasrpska.org.rs/stariSajt/biografije/biografije_sbr.pdf

Dimitrije Neofitović

 Dimitrije Neofitović (Irig, 13. 9. 1805 — Pešta, 30. 1. 1839) bio je lekar i pisac. Rođen je u porodici sveštenika Kirila Neofitovića, jednog od osnivača Srpske čitaonice u Irigu, i majke Naste. Osnovnu školu pohađao je u Irigu, gimnaziju do šestog razreda u Sremskim Karlovcima (1819–1824), a filozofiju je studirao u Segedinu (1826). Medicinu je započeo u Pešti. Kao student učestvovao je u suzbijanju epidemije kolere u Kikindi (1831), nakon čega se vratio u Peštu i završio studije. Godine 1838. primljen je za prvog asistenta Varoške bolnice u Pešti, gde je radio do prerane smrti. Prema jednim izvorima umro je od posledica trbušnog tifusa, a prema drugima od tuberkuloze. Tokom velike poplave u Pešti istakao se u pomaganju postradalima, što mu je donelo pohvalni spis upravnika bolnice Ignjata Stalija (1838). Ispoljavao je snažnu sklonost ka pisanju i književnom radu. U Budimpešti se kretao u krugu mladih srpskih intelektualaca i bio poklonik slovenofilstva Jana Kolara, kojem je 1835. posvetio pesmu Srbski ščed. Sarađivao je u književnim listovima Cvete (1829) i Magazin za hudožestvo, knjižestvo i modu (1838–1839), čiji je urednik bio njegov prijatelj Antonije Arnot. Sa Stevanom Geršinom objavio je 1831. godine u Budimu publikaciju o koleri na srpskom jeziku (Vostočno indijska kolera). Nakon privremene zabrane rada Matice srpske 1834. godine, učestvovao je u pokušaju osnivanja književno-naučnog društva Societas Literaria Illyrica, usmerenog na pitanja srpskog književnog jezika i njegove šire upotrebe. Iako su program i statut društva dva puta upućivani Ugarskom namesničkom veću u Požunu, vlast nije odobrila njegov rad. Značajan članak objavio je u Rusko-nemačkom književstvu (Magazin za hudožestvo, knjižestvo i modu, 1838).

Literatura:

Srpski biografski  rečnik 7, Ml- Pan, Novi Sad, 2018.

Georgije (Đorđe) Nikolajević

Georgije (Đorđe) Nikolajević (Jazak kod Iriga, Srem, 20. 4. 1807 — Sarajevo, 20. 2. 1896) bio je mitropolit dabrobosanski, rektor bogoslovije i dobrotvor. Pradeda Nikola, deda Dimitrije i otac Simeon bili su sveštenici u Jasku, majka Vasilija, rođ. Popović. Osnovnu školu završio je u rodnom mestu, dve godine nemačke škole u Sremskoj Mitrovici, a gimnaziju (1819—1825) i Bogosloviju (1825—1828) u Sremskim Karlovcima. Bio je godinu dana učitelj u Irigu. Upisao je 1829. filozofiju u Pešti i krajem godine, po preporuci mitropolita Stratimirovića, otišao u Dubrovnik, gde je 1830. otvorio srpsku školu u kojoj je učitelj srpskog i nemačkog jezika. Austrijska vlasti je posle mesec dana zatvorile školu, ali mu je dopušteno da privatno podučava decu, da bi nakon pola godine i to zabranili.Rukopoložen je najpre za đakona a potom i za prezvitera u maju 1833. Šibeničku, a 1846.godine dobio je čin protoprezvitera. Kao dobrotvor i arhijerejski administrator bio je poznat. Kao dubrobački paroh, otvorio je 1833. srpsku školu koja se zvala „katihizacija“ i koja je pod ovim nazivom radila do 1848, kada je otvorena srpska škola koju je vlada priznala. Za profesora Pravoslavne kliričke škole (bogoslovije) u Zadru postavljen je u aprilu 1858, a za predsednika Zadarske konsistorije 1860. Bio je osnivač i potpredsednik Penzionalne zaklade (fonda) za udovice i decu mirskog sveštenstva u Dalmatinskoj eparhiji. Dalmatinski sabor izabrao ga je 1862. u Odbor za očuvanje slovenskih knjiga.Za suplenta Bogoslovskog zavoda imenovan je u oktobru 1869. i predavao slovensku gramatiku, crkvenu istoriju, patrologiju, pedagogiku i metodiku. Bio je član Patrijaršijskog školskog odbora od 1873. do 1879. i ponovo od 1879. do odlaska iz Dalmatinske eparhije.Bio je od oktobra 1881. pomoćnik dabrobosanskog mitropolita (Kosanovića), zadužen za uređenje administracije, konsistorije i bogoslovije radi obrazovanja Dalmatinske eparhije. Za stalnog člana Duhovnog suda Dabrobosanske mitropolije imenovan je u septembru, a za potpredsednika u novembru 1882. Istog meseca proizveden je u čin arhimandrita. Do izbora za mitropolita vršio je dužnost rektora i predavao crkvenoslovenski jezik u seminariji u Reljevu (otvorenoj 1882). Bio je i član Komisije za pregled jezika i udžbenika komunalnih škola od 1883.godine. Od oktobra 1885. administrirao je Dabrobosanskom eparhijom, a zatim je hirotonisan za mitropolita 1886.godine.Za vreme njegovog upravljanja obnovljeno je 55 crkava i četiri škole. Za gradnju škola u Dabrobosanskoj eparhiji i drugim krajevima, kao i za školovanje đaka i studenata, osnovao je više fondova i stipendija koje su iznosile 100.000 forinti. U februaru 1890. objavio je Nacrt pravila Fonda za potpomaganje udovica i siročadi sveštenika Srpske pravoslavne crkve u Dabrobosanskoj eparhiji i u njega uložio 800 forinti, a testamentom zaveštao 3.000 forinti kao legat i pozvao sveštenike da se uključe u njegovo osnivanje. Pristao je da se, uz njegovu nadzor, sredstvima Zemljaske vlade u Sarajevu upotrebe za štampanje bogoslužbene knjige. Reljevsku seminariju uzdigao je 1892, u rang bogoslovije i zalagao se za njeno premeštanje u Sarajevo. Posle odlaska Matije Bana Dubrovnika bio je predsednik srpske nacionalne aktivnosti u Dalmaciji, Hercegovini, Crnoj Gori i Albaniji, i tajni agent Ilije Garašanina. Maja 1890.godine u Staroj crkvi u Sarajevu otvorio je i osveštao crkveni muzej. Prvi je prepisao, odabrao i sredio za štampu zbirku srpskih ćiriličkih isprava srednjeg veka iz Dubrovačkog arhiva, koja je pod imenom popa Pavla Karanotvrtkovića, 1840.godine objaljena u Beogradu.Prevodio je sa italijanskog, nemačkog i ruskog jezika.Sarađivao je sa Društvom srpske slovesnosti na prikupljanju podataka, izvora i građe za srpsku istoriju, entnografiju, leksikografiju, bibliografiju i numizmatiku. Dopisivao se sa Vukom, pretplaćivao se na njevova dela.Bio je povezan sa mnogim srpskim, ruskim i slovenskim književnicima i ličnostima Bio je saradnik: Srpsko dalmatinskog magazina i njegov urednik. Pokrenuo je Dabrobosanski istočnik. Bio je član-utemeljivač Društva „Sveti Sava“ u Beogradu, Srpsskog pravoslavnog crkvenog-pjevačkog društva „Sloga“, Krajcarskog štedovnog društva pravoslavnih Srpkinja u Sarajevu, Siroto-udovičke fondacije svešteničke, Srpske djevojačke škole i Matice dalmatinske u Zadru i Matice srpskeu Novom Sadu; član Književnog odseka Matice dalmatinske  i zamenik predsenika do 1875.godine.Član književnog odeljenja  MS, dopisni člas DSS i SUD. Bio je počasni član MS u Novom Sadu i Udruženja sveštenstva monaškog reda u Srbiji. Sa suprugom Jekatarinom Berberović iz Morinja imaje sina Čedomilja i ćerku Sofiju, rano preminulu pesnikinju. Car Franja Josif Prvi odlikovao ga je Zlatnim krstom za zasluge (1850), a bio je i nosilac ruskog Ordena Sv. Ane III stepena (1862). Ruski car Nikolaj I darovao mu je 1852.godine brilijantski prstenza uređivanje Srpsko-dalmatinskog magazina. Sahranjen je bio privremeno na Koševskom groblju 1896, a u septembru 1898, posmrtni ostaci su preneti u crkvu Blažuju, njegovu zadužbinu.

Literatura:

Srpski biografski  rečnik 7, Ml- Pan, Novi Sad, 2018.

Izvor fotografija: https://srpskaenciklopedija.rs/books/slovo-g/page/georgije-nikolajevic/revisions/24148

Nikola Bizumić

Nikola Bizumić (Neradin, 1823 – London, 1906) bio je berberin i izumitelj. Rođen je u siromašnoj porodici u Neradinu. Osnovnu školu završio je u rodnom mestu, a berberski zanat izučio u Irigu. Posle položenog kalfenskog ispita 1836.godine u Rumi radio je kao hirurg i berberin u Devetoj graničarskoj regimenti u Sremskoj Mitrovici. Tokom Revolucije 1848–1849. učestvovao je u borbama u Italiji i Mađarskoj.Još kao šegrt došao je na ideju da konstruiše mašinu za šišanje koja bi ubrzala berberski posao. Pošto nije uspeo da obezbedi novac za izradu i patent, 1855. godine odselio se u London, gde je pronašao finansijere i patentirao svoj izum. U poslovnom svetu koristio je ime Džon Smit. Mašina za šišanje prodavala se u milionima primeraka, što mu je donelo veliko bogatstvo.Postao je jedan od najbogatijih Srba svoga vremena, ostavivši iza sebe bogatstvo procenjeno na 22 miliona funti sterlinga i palatu u elitnom delu londonske četvrti Sitiju. Nasledstvo je testamentom ostavio rođacima „do šestog kolena“, ali naslednici nikada nisu pronađeni. U literaturi se pominje i pod prezimenom Bezumić.

Izvor:https://www.maticasrpska.org.rs/stariSajt/biografije/biografije_sbr.pdf

Lazar Obrenović

 Lazar Obrenović (Irig, 1849 — Sremski Karlovci, 11. 3. 1914) bio  gradski senator, poslanik crkveno-narodnog sabora i dobrotvor. Osnovnu školu završio je u Irigu, gimnaziju u Sremskim Karlovcima i Novom Sadu, gde je maturirao 1868. Stupio je u državnu službu i bio beležnik i gradski senator u Sremskim Karlovcima. Postavši član mitropolijskog i školskog saveta, zalagao se za autonomna prava Srba u Austrougarskoj. Učestvovao je u radu narodno-crkvenog sabora. Bio je dugogodišnji poslanik Glinskog sreza. Takođe je bio član Matice srpske, Srpskog narodnog pozorišta. Pomagao je srpske đake iz Vojne Krajine i Banije koji su se školovali u Sremskim Karlovcima.

Literatura:

Srpski biografski  rečnik 7, Ml- Pan, Novi Sad, 2018.

Ilija Bajić

  Ilija Bajić (Neradin, 27. 8. 1870 – Sremska Mitrovica, 13. 1. 1956) bio je doktor medicine, publicista i prevodilac. Potekao je iz ugledne porodice koja se u Srem doselila 1761. iz Makedonije i stekla plemićku titulu 1791. Osnovno obrazovanje stekao je u Neradinu, gimnaziju pohađao u Vinkovcima, Sremskim Karlovcima i Osijeku, a medicinu je studirao u Beču, gde je 1895. doktorirao. Tamo je započeo i književni rad u studentskom udruženju „Zora”. Usavršavao se na vodećim evropskim klinikama iz ginekologije i pedijatrije. Odbio je ponude za asistentska mesta i, vođen rodoljubljem, 1897. prihvatio službu dečjeg lekara u Zagrebu. Od 1901. radio je kao gradski fizikusa u Sremskoj Mitrovici, na tom položaju ostao sve do 1941, kada je otpušten od strane NDH. Posle rata imenovan je za poverenika narodnog zdravlja i radio u Gradskoj poliklinici do penzije 1948. Bio je izuzetno obrazovan – govorio je više evropskih jezika i odlično poznavao arheologiju i istoriju Sremske Mitrovice. Učestvovao je u osnivanju Gradskog muzeja i aktivno radio u Crvenom krstu. Posebno se istakao u borbi protiv epidemije kolere 1911–1912, za šta je odlikovan Zlatnim krstom za zasluge.Ostavio je značajan publicistički i prevodilački opus. Objavio je Slike iz života sv. Save (1927), Prilog proučavanju prošlosti Sremske Mitrovice u XVIII veku (1955) i udžbenik Higijena. Prevodio je Petefija, Hajnea i Vaclava Šteha. Njegova rukopisna zaostavština je veoma bogata.

Literatura:

Borislav Stojšić, Znamenite ličnosti Srem od I  do XXI veka, Muzej Srema, Sremska Mitrovica, 2003.

Fedor Nikić 

 Fedor Nikić (Grgeteg kod Iriga, 22. 2, 1894 — Beograd, 9. 7. 1989) bio je pravnik, univerzitetski profesor i književnik. Poticao je iz imućne zemljoposedničke porodice koja se u Srem doselila 1813. godine. Bio je najmlađi od četiri sina. Majka Jelena, rođena Krakanović, poreklom iz Čerevića, preminula je dok je bio dečak, a otac Milan umro je 1919. godine. Osnovno školovanje započeo je u rodnom mestu, gimnaziju je završio u Sremskim Karlovcima. Kao izbeglica iz austrougarske vojske, tokom Prvog svetskog rata boravio je u Grčkoj, gde je radio kao prevodilac i profesor u srpskim školama. Pravne studije započeo je u Zagrebu 1916, a nastavio i okončao na Pravnom fakultetu u Beogradu, gde je diplomirao 1919. godine. Doktorirao je 1922. godine radom iz oblasti javnog prava, a već 1923. izabran je za vanrednog profesora. Bio je profesor na novoosnovanom Pravnom fakultetu u Subotici, gde se zalagao za bolje uslove rada i život studenata i razvoj visokog školstva u Vojvodini. Naučno se bavio položajem nacionalnih manjina, administrativno-teritorijalnim uređenjem i javnim pravom. Objavljivao je brojne stručne i naučne radove, a posebno se istakao tumačenjem Uboda o zaštiti manjina iz 1919. godine. Bio je član Matice srpske, Književnog odbora i Upravnog odbora Matice, kao i njen predsednik (1927–1928). Aktivno je učestvovao u javnom i političkom životu, bio narodni poslanik i jedan od osnivača i rukovodilaca Jugoslovenske radikalne seljačke demokratije (JRSD).Obavljao je dužnosti pomoćnika ministra i ministra prosvete u vladi Kraljevine Jugoslavije. Posle 1935. godine povukao se iz aktivne politike, a nakon Drugog svetskog rata živeo je povučeno u Beogradu, gde je radio kao bibliotekar i naučni saradnik. Bio je član SANU, MS i SKS. Preminuo je u Beogradu, a sahranjen je na groblju manastira Grgeteg.

Literatura:

Srpski biografski  rečnik 7, Ml- Pan, Novi Sad, 2018.

 Milan Orlović

 Milan Orlović (Rivica kod Iriga, 5. 10. 1899 — Zadar, Dalmacija, 5. 8. 1958) bio je glumac i reditelj. Studirao je na Filozofskom fakultetu u Beogradu i 1919. pojavio se na sceni Narodnog pozorišta kod Buljubaša u Hajduk Stanku. Zatim je igrao u pozorištu u Vršcu, Gradskom pozorištu u Nišu, NP u Skoplju i NP u Sarajevu. Svoje pozorište „Jug” vodio je od 1928. do 1929, onda bio u pozorištu kod D. Životića, u SNP u Novom Sadu (1930—1931), pa onda NP na Cetinju, nakon toga NP u Banjaluci, ponovo u NP u Sarajevu i ponovo u NP u Banjaluci (od avgusta 1943). U JNA radio je u kulturno-umetničkom sektoru (od juna 1944. do septembra 1945), posle toga stalno u HNK u Zagrebu. U svim ovim pozorištima radio je i kao reditelj. Do početka Drugog svetskog rata ostvario je više od sto različitih uloga. Značajne su mu uloge Hamleta, Otela (Šekspir), Hljestakova i Higinsa. Mnogi likovi u domaćem repertoaru među kojima treba istaći one u Krležinim i Cankarevim dramama. Proslavio je 1951. trideset godina umetničkog rada kao Toša Novaković (S. Kulenović, Večera). Inteligentan, solidno pozorišno obrazovan stečenog samostalnim radom, dinamičnog temperamenta i darovit, razvijao se u tri glumačka žanra — dramskom, karakternom i komičnom, pokazujući raznovrsne izražajne sposobnosti. Umeo je da vlada sobom, pa je njegova igra uvek bila odmerena i skladna. Bio je cenjen zbog izrazito čiste i sugestivne govorne interpretacije. Njegova dikcija se odlikovala čistom i pravilnom artikulacijom, ali mu je akcenat odavao sremski govor. Njegova rediteljska ostvarenja su pažljivo bila smišljena, stvaralački nadahnuta, dinamički izražena i nikad samo rutinerska. Supruga Mara, rođ. Petrović, bila je glumica.

Literatura:

Srpski biografski  rečnik 7, Ml- Pan, Novi Sad, 2018.