Ruma
13. okt 2025.Bežanija
14. okt 2025.Šid
Šid, 1920.
ŠID U PROŠLOSTI
Šid je u 18. i 19. veku beležio stalan porast stanovništva. Godine 1733. imao je 113 domova sa 506 stanovnika, a do 1791. broj domova porastao je na 329 sa 1.930 duša. Do 1808. broj stanovnika dostigao je 2.552.U okolini Šida nalaze se brojni potesi i toponimi kao što su: Banovina, Cerik, Opaljenik, Barmać, Svračnjak, Zobište, Almaš, Krivaja, Vrelo, Pavlovac, Širine, Donji i Gornji vrtlozi, kao i mnoga druga mesta koja svedoče o bogatom prostoru i tradiciji. Delovi naselja su Marinci, Lazaret i Džigura. Šid je 1905.godine varošica sa 893 domaćinstva, od kojih je 554 srpskih. Ukupno broji 4.893 stanovnika. Po narodnosti i veri: Srba pravoslavnih 2.915, Rusina grkokatolika 675, Slovaka evangelika 560, ostalih 743. U mestu postoje jedna srpska pravoslavna crkva i jedna komunalna škola. Crkva je sazidana 1813. godine, u gotskom stilu, za vreme cara Franca II i mitropolita Stratimirovića, posvećena Svetom Nikoli. Postoji srpsko pravoslavno groblje. Matične knjige se vode od 1762. godine.
Literatura:
Mata Kosovac (za uredništvo odgovara), Srpska pravoslavna mitropolija karlovačka, po podacima iz 1905, Sremski Karlovci, 1910.
Dušan J. Popović Srbi u Sremu do 1736/7, istorija naselja i stanovništva, Beograd, 1950.
ADAŠEVCI U PROŠLOSTI
Prema zapisima iz 1786.godine, autora činovnika Franca Štefana Engela, Adaševci su naselje sa 147 kuća od čatme. Imaju trošan kvartir za oficire i štapske činove, dobru egzercir šupu, školu, strelište i obe crkve (katoličku i ilirsku). Tu je i ilirska škola, prostor za ergelu, plantaža duda i šljivik.
Literatura:
Franc Štefan Engel, Opis Kraljevine Slavonije i Vojvodstva Srema, Novi Sad, 2003.
Pozdrav iz Jamene, prva polovina 20.veka, izvor:Đorđe Bošković, Ruma
JAMENA U PROŠLOSTI
Prema zapisima iz 1786.godine, autora činovnika Franca Štefana Engela, Jamena se nalazi u ravnici između šuma i močvara, ima 134 kuće od čatme, polovina pokrivena šindrom, a druga trskom. U mestu su oficirski kvartir, drvena katolička i ilirska crkva, kao i ilirska škola. Blizu Save je nasuta humka, verovatno nekadašnji šanac.
Literatura:
Franc Štefan Engel, Opis Kraljevine Slavonije i Vojvodstva Srema, Novi Sad, 2003.
Morović, prva polovina 20.veka
MOROVIĆ U PROŠLOSTI
Morović se 1623-24, opisuje kao značajno utvrđenje sa oko 2.200 rimokatolika u deset okolnih sela. Godine 1633. selo je pod Turcima, ali u varoši i okolini živi više hrišćana. U 15 okolnih sela ima oko 4.000 rimokatolika pod duhovnom upravom paroha Nikole Ivankovića. Prema zapisima iz 1786.godine, autora činovnika Franca Štefana Engela, Morović ima 81 kuću, od toga 50 u dolini i 31 na uzvišenju. Kuće su od čatme, sa šindrom i rogozinom. U mestu je stari dvorac, nekada sedište despota Stefana Štiljanovića, koji je delimično razoren u turskim ratovima. U dvorcu je drvena ilirska crkva i konjušnica, a u mestu još i kapetanski konak, crkve, škola, zgrada za pomoćnog hirurga, kao i prostor za ergelu. Nekadašnju ćupriju preko Bosuta srušila je poplava, a njena obnova je važna zbog vojnih puteva. Održava se skela, neophodna naročito pri visokim vodostajima.
Literatura:
Marko Jačov, Srem na prelomu dva veka (XVII-XVIII), Beograd, 1990.
Franc Štefan Engel, Opis Kraljevine Slavonije i Vojvodstva Srema, Novi Sad, 2003.
BATROVCI U PROŠLOSTI
Prema zapisima iz 1786.godine, autora činovnika Franca Štefana Engela, Batrovci imaju 41 kuću od čatme, većinom pokrivene trskom. U selu se nalaze trošna katolička i nova drvena ilirska crkva. Naselje održava skelu za prelaz preko Bosuta u vreme poplava.
Literatura:
Franc Štefan Engel, Opis Kraljevine Slavonije i Vojvodstva Srema, Novi Sad, 2003.
ILINCI U PROŠLOSTI
Prema zapisima iz 1786.godine, autora činovnika Franca Štefana Engela, Ilinci su okruženi močvarama i imaju 87 kuća, oficirski kvartir i drvenu ilirsku crkvu. Izvan sela se nalazi kapela u ruševinama i ograđen prostor za ergelu.
Literatura:
Franc Štefan Engel, Opis Kraljevine Slavonije i Vojvodstva Srema, Novi Sad, 2003.
MALA VAŠICA U PROŠLOSTI
Prema zapisima iz 1786.godine, autora činovnika Franca Štefana Engela, Mala Vašica leži u ravnici i ima 129 kuća. Tu su oficirski kvartir, katolička i stara ilirska crkva. U blizini Bosuta nalaze se stari rovovi iz turskih ratova, poznati kao Gradina.
Literatura:
Franc Štefan Engel, Opis Kraljevine Slavonije i Vojvodstva Srema, Novi Sad, 2003.
VIŠNJIĆEVO (GRK) U PROŠLOSTI
Prema zapisima iz 1786.godine, autora činovnika Franca Štefana Engela, Višnjićevo (Grk) je selo na Bosutu, u ravnici i blizu šume. Ima 150 kuća od čatme, pokrivenih trskom, trošan oficirski kvartir i ilirsku crkvu i školu. Selo održava sopstvenu skelu za spasavanje stoke prilikom poplava.
Literatura:
Franc Štefan Engel, Opis Kraljevine Slavonije i Vojvodstva Srema, Novi Sad, 2003.
KUKUJEVCI U PROŠLOSTI
Kukujevci se prvi put pominju 1275. godine. Okruženi su brojnim potesima kao što su: Franjinica, Vodeničišta, Vodotečina, Rit, Račino vrelo, Crkvine, Blaževac, Grabovo, Stanić, Očuhova bara, Pakledin, Gloženje, Kalatinci, Baloš, Grac, Lipovača, Remeta, Šljivarski dol, Taperište i Vrh dola.
Dušan J. Popović Srbi u Sremu do 1736/7, istorija naselja i stanovništva, Beograd, 1950.
BAČINCI U PROŠLOSTI
Bačinci se prvi put pominju 1376. godine, a u 18. veku predstavljaju značajno naselje. Godine 1733. imali su 60 domova sa 214 duša. Već 1734. broj domova raste na 114, verovatno zbog doseljavanja stanovništva iz Pakledina. Do 1737. godine imaju 85 porodičnih starešina, među kojima 29 oženjenih i trojicu neoženjenih sinova ili braće. Broj domaćinstava se kasnije menja: 1756. imaju 80 domova, 1766. – 127, 1774. – 172, a 1791. – 133 doma sa 869 stanovnika. Do 1810. godine broj doma raste na 135, dok je 1808. zabeleženo 873 stanovnika.Potesi: Brestovi, Brašće, Bena, Pakledin, Slatine, Miškovača, Jezava, Ratkovača, Anta, Vrtača, Siblje, Lice, Busija, Brest, Kurjakovac, Gaj, Preke njive, Ponoštara, Česmin dol, Ciglana, Plana Vrbica, Dudara.
Dušan J. Popović Srbi u Sremu do 1736/7, istorija naselja i stanovništva, Beograd, 1950.
Erdevik, prva polovina 20.veka,izvor: Đorđe Bošković, Ruma
ERDEVIK U PROŠLOSTI
Prvi put se pominje 1351. godine. Potes Erdevavarka nalazi se u tompojevačkom polju. Posle rata 1683–1699. Erdevik je bio zapusteo, ali se brzo obnavlja. Položaj sela opisuje se kao izuzetno lep, okružen šumarcima, livadama i obrađenim poljima. Posle Karlovačkog mira u selo se vraća veliki broj meštana, ali i novih doseljenika iz Panonije, Beograda, Bugarske i sa obale Save. Upravo taj talas doseljavanja dovodi do brzog razvoja — otvaraju se radnje, trgovina među meštanima jača, a Erdevik ubrzo postaje jedno od najlepših mesta u Sremu. Godine 1734. Erdevik je imao 153 doma. Dve godine kasnije, 1736, broj porodičnih starešina bio je 77. Broj domova je 1756. pao na 100, ali se u narednoj deceniji skoro udvostručio – 1766. imao je 195 domova, a 1774. – 258. Arhitektura sela se ističe lepšim i bolje uređenim kućama nego u drugim selima. Do 1791. naselje broji 272 doma sa 1683 stanovnika, dok je 1810. zabeleženo 265 domova i 1808. – 1748 duša. Potesi: Vodovje, Topola, Jabuka, Veliki i Mali Barakut, Petkov lug, Klenjak, Ciglana, Kremenjača, Crkvine, Topole, Đurkova međa, Gajić, Skladovi, Vojvodina, Zabrana, Bežanovac, Maruša, Gornja i Dolnja Čajka, Peđin, Selišta, Putevi, Neptin, Milin dol, Banja, Virojevci, Cerje, Gvozdenjak, Pajta, Sorkat, Dusa, Lice, Male Kalile, Mali Bakonj, Trščare.
Literatura:
Dušan J. Popović Srbi u Sremu do 1736/7, istorija naselja i stanovništva, Beograd, 1950.
Marko Jačov, Srem na prelomu dva veka (XVII-XVIII), Beograd, 1990.
LJUBA U PROŠLOSTI
Ljuba se 1633. pominje kao rimokatolička parohija sa oko 6.000 vernika, podeljena sa selom Novak, uz dva sveštenika. Godine 1698. imala je 12 kuća i bila udaljena sat i po hoda od Iloka. Do 1702. selo je u potpunosti rimokatoličko, sa crkvom sv. Margarite u lošem stanju i jednim mlinom. Zemlju je ranije držao Mustafa Nasi iz Beograda, kojem su stanovnici plaćali desetinu, a sultanski porez davali u Budimu. Godine 1737. imala je 26 rimokatoličkih kuća. Do 1761. broj stanovnika raste na oko 400, od čega 20 porodica Cigana lutalica. Crkva sv. Margarite obnovljena je zaslugom princa Odeskalkija i kao filijala pripada sotskoj parohiji. Do 1774. selo ima 68 kuća.
Literatura: Marko Jačov, Srem na prelomu dva veka (XVII-XVIII), Beograd, 1990.
SOT U PROŠLOSTI
Sot se prvi put pominje 1297. godine. Krajem 17. veka Sot je ponovo naseljen i imao je dvanaest urednih kuća. Početkom 18. veka u selu živi četrnaest rimokatoličkih porodica, koje su kuće podigle u rašanskom stilu. Tokom prethodnog rata stanovnici su živeli zajedno sa meštanima Pakladina, a posle razdvajanja po izboru kneza želeli su da se dva mesta ponovo spoje u jedno. Nedaleko od sela, u gustoj šumi na uzvišenju, nalazi se stara crkva svete Katarine, u kojoj franjevci povremeno služe misu. U tursko doba stanovnici nisu plaćali travarinu ni devetinu, ali su poslednjem vlasniku zemlje, Kensakoviću iz Nemaca, davali desetinu, drva za celo selo, polovinu oke maslaca i 14 dinara po kući na Đurđevdan, kao i voz sena. Sultanski porez od tri forinte plaćan je u Budimu. Sot je 1737. godine imao 12 porodičnih starešina. Pre 1742. godine deo stanovništva iz Pakledina preselio se u Sot. U popisima iz 1756. i 1766. imao je po 4 srpska doma, a 1791. – 7 domova sa 39 duša. Sredinom 18. veka Sot je i dalje pretežno rimokatolički. Stanovnici imaju svog sveštenika i crkvu svete Katarine, koja je dobro snabdevena zaslugom sremskog biskupa i princa Livija II Odeskalkija, poznatog po nastojanjima da u svom vojvodstvu jača katoličku veru. Naselje je malo i broji oko 470 žitelja.Potesi su: Gradina, Dolača, Ravna, Brišće, Srednja lenija, Gamarišta, Kontra, Rit, Na vrh brda, Kraljevac, Đulves, Gradac, Krečanovac, Gajić, Nadoš, Bačinske ledine, Vindol, Stijino brdo, Krivalja, Babinac, Dugovača, Džamba.
Literatura:
Dušan J. Popović Srbi u Sremu do 1736/7, istorija naselja i stanovništva, Beograd, 1950.
Marko Jačov, Srem na prelomu dva veka (XVII-XVIII), Beograd, 1990.
BERKASOVO U PROŠLOSTI
Berkasovo se prvi put pominje kao grad 1482. godine. Bilo je sedište srpskih despota: najpre despota Vuka, a zatim Đorđa i Jovana. Selo je naseljeno 1607. godine. Godine 1702. imalo je oko 33 kuće, sve rimokatoličke. Nema zidane crkve. U vreme Turaka meštani nisu plaćali poreze, a kasnije su Ibrahim-agi iz Nemaca davali desetinu, voz sena, drveta i 30 dinara po kući, uz sultanski porez od 3 forinte. Narod iz ovog sela ranije je stanovao u mestu Amisag. Godine 1733. imalo je 53 doma sa 209 duša, a već 1734. – 72 doma. U narednim decenijama broj domaćinstava je varirao: 1758. ima 60 domova, 1766. i 1774. po 96, 1791. – 92 doma sa 502 stanovnika. Do 1810. broj domova narasta na 101, dok je 1808. bilo 641 stanovnik. Prema podacima iz 1905, ima 230 domova (od toga 146 srpskih) i 1.099 stanovnika. Po veroispovesti i narodnosti, u selu živi 712 Srba pravoslavne vere, 292 Rusa grkokatolika, kao i Nemaca i Mađara rimokatolika 95. Berkasovo ima jednu srpsku pravoslavnu crkvu posvećenu Sv. apostolu Petru i Pavlu, sazidanu za vreme vladavine carice Marije Terezije. Postoji pravoslavno groblje. Matične knjige se vode od 1766. godine. Potesi su: Despotovac, Gubikapin dol, Obrenovac, Lug, Soko, Češće, Ašman, Telek, Cerić, Berak, Klještevica, Virjača, Lazaret, Sadove, Suvatovo, Selište, Dolina.
Literatura:
Mata Kosovac (za uredništvo odgovara), Srpska pravoslavna mitropolija karlovačka, po podacima iz 1905, Sremski Karlovci, 1910.
Dušan J. Popović Srbi u Sremu do 1736/7, istorija naselja i stanovništva, Beograd, 1950.
Marko Jačov, Srem na prelomu dva veka (XVII-XVIII), Beograd, 1990.
GIBARAC U PROŠLOSTI
Gibarac se prvi put pominje u periodu 1370–1379. Godine 1698. u selu je živelo više od četrdeset rašanskih i rimokatoličkih porodica, smeštenih u širokoj ravnici, a zemlju su u to vreme držali Barnakovići. Prema podacima iz 1702. Gibarac je imao 65 kuća, podeljenih na rimokatolički deo prema brdu, sa crkvom u kojoj su služili franjevci, i pravoslavni deo prema Savi, gde se nalazila raška crkva sa sveštenikom njihovog obreda. Poslednji turski vlasnik zemlje bio je Mustafa-aga iz Beograda, kome su stanovnici plaćali desetinu, oku maslaca, voz drveta i voz sena, kao i sultanski porez od tri forinte po sesiji zemlje, koji se uplaćivao u Budim. Godine 1756. i 1766. imao je po 12 srpskih domova, 1774. – 21, a 1791. – 20 domova sa 123 stanovnika. Do 1810. broj domova ostaje 21, a 1808. imao je 121 stanovnika. Potesi su: Šidina, Vrelo, Pologuz, Pod kačarom, Pod Branjevinom, Borovčin, Više Branjevine, Budžaci, Lipa, Klen, Velebić, Pod vinogradima, Paradžikovac (Paračikovac), Suvodol, Brest, Parlozi, Dužnice, Kod rupača, Cerje, Kod busije, Više druma, Zagoni, Đurina bara, Panjik, Salaš, Kamenica, Marketić, Bara, Mihajlovci, Selište, Pustare, Šiblje.
Literatura:
Dušan J. Popović Srbi u Sremu do 1736/7, istorija naselja i stanovništva, Beograd, 1950.
Marko Jačov, Srem na prelomu dva veka (XVII-XVIII), Beograd, 1990.
MOLOVIN U PROŠLOSTI
Godine 1702. Molovin je malo mesto sa 16–17 poluzemunica i nekoliko kuća od blata. Naseljen je siromašnim pravoslavnim žiteljima, koji su plaćali desetinu i sultanski porez. Na Dunavu kraj sela nalazio se mlin na splavu. Molovin je 1733. godine imao je 12 domova, a već 1734. – 28. Do 1736. broj porodičnih starešina bio je 21. Do 1756. broj domaćinstava raste na 60, ali se već 1766. smanjuje na 32. U narednim decenijama broj varira: 1774. – 52 doma, 1791. – 45 domova sa 256 stanovnika, a 1810. – 57 domova i 1808. – 310 duša. Potesi su: Brnjinac, Kordoš, Lipovača, Suvi dol, Smrdan, Đulan, Pod bok, Voćin, Velike bašte, Dobra voda, Topola, Plašnov dol, Pantimac, Drljan, Selište, Staro selo, Lenije, Sotski dol.
Literatura:
Dušan J. Popović Srbi u Sremu do 1736/7, istorija naselja i stanovništva, Beograd, 1950.
Marko Jačov, Srem na prelomu dva veka (XVII-XVIII), Beograd, 1990.
BINGULA U PROŠLOSTI
Bingula se prvi put pominje 1445. godine i nalazi se i u kruševskom pomeniku. Prvobitno je bila naseljena Makedoncima, koji su se posle povlačenja iz Budima naselili u Srem. Do 1702. selo je bilo u rukama pravoslavnih Rašana, koji su bili vojnički nastrojeni i nisu plaćali dažbine princu Odeskalkiju. Imovno, jedno od boljih sela, sa oko 60 kuća. Godine 1733. zabeleženo je da „imat domov 45 glava, što bir dajut, okrom poluglavaca“, dok je 1734. već imala 65 domova. Do 1736. imala je 45 porodičnih starešina, od kojih je 30 bilo oženjeno, a sedam neoženjenih braće ili sinova. U narednim godinama broj domova raste: 1756. – 70, 1766. – 119, 1774. – 176, a 1791. – 157 domova sa 891 stanovnikom. Isti broj domova zabeležen je i 1810, dok je 1808. bilo 844 duše. Potesi: Gornje lice, Mohorac, Slobodince, Kamenje, Barakut, Zubača, Morjan, Ciganska međa.
Dušan J. Popović Srbi u Sremu do 1736/7, istorija naselja i stanovništva, Beograd, 1950.
Marko Jačov, Srem na prelomu dva veka (XVII-XVIII), Beograd, 1990.
BIKIĆ DO U PROŠLOSTI