Jovan Monasterija

 Jovan Monasterija (? — ?, pre 1753), man. Šišatovac, bio je srpski krajiški oficir u službi Habzburške monarhije i nosilac čina oberkapetana u Sremskoj vojnoj krajini. Potiče iz ugledne vojničke porodice; bio je sin Ane Ranković i podvojvode Jovana Monasterije.Pored vojne službe, istakao se i u narodno-crkvenom životu Srba u Habzburškoj monarhiji. Na Narodno-crkvenom saboru 1726. godine, na kojem je za karlovačkog mitropolita izabran Mojsije Petrović, učestvovao je kao poslanik posadskih krajišnika. Tokom sporova oko uprave Karlovačko-belgradske mitropolije, posebno 1730. godine, zastupao je stav da novi mitropolit može biti izabran isključivo na saboru, suprotstavljajući se pokušajima temišvarskog episkopa Nikole Dimitrijevića da kao administrator zadrži mitropolitsko dostojanstvo.Nakon njegovog povlačenja iz javnog i crkveno-narodnog života, ulogu istaknutog predstavnika krajišnika preuzeo je njegov brat Josif Monasterija. Jovan Monasterija je preminuo pre 1753. godine i sahranjen je u manastiru Šišatovac, gde je počivao zajedno sa bratom.

Literatura: 

Srpski biografski  rečnik 7, Ml- Pan, Novi Sad, 2018.

Teodor Monasterija

 Teodor Monasterija (oko 1715 — Sremska Mitrovica, 26. septembar 1755) bio je srpski krajiški oficir u službi Habzburške monarhije, pripadnik ugledne vojničke porodice Monasterija. Rođen je oko 1715. godine, neposredno pre pogibije svoga oca Adama Monasterije kod Iriga, što je obeležilo njegovo rano detinjstvo.Vojnu službu započeo je u Petrovaradinskoj regimenti, u kojoj je čin poručnika stekao pre 1749. godine. Te godine pokrenuo je postupak za potvrdu plemstva, pozivajući se na porodičnu tradiciju i činjenicu da je njegov predak Petar Monasterija, otac podvojvode Jovana Monasterije, već bio nosilac plemićke diplome. Nakon toga ubrzo je unapređen u čin kapetana i postavljen za zapovednika graničarske čete sa sedištem u Sremskoj Mitrovici.Bio je oženjen Anom Mosko, udovicom kapetana Jovana Nikolića iz Novog Sada. Iz braka nije imao potomaka. Preminuo je 26. septembra 1755. godine u Sremskoj Mitrovici i sahranjen je u manastiru Hopovo, gde je počivao pored oca Adama Monasterije.

Literatura: 

Srpski biografski  rečnik 7, Ml- Pan, Novi Sad, 2018.

Dimitrije Frušić

  Dimitrije Frušić (Divoš, 24. januar 1790 — Trst, 13. oktobar 1838) bio je lekar i pionir srpskog novinarstva. Studirao je medicinu u Beču, gde se udružio sa Dimitrijem Davidovićem i 1. avgusta 1813. pokrenuo „Srpske novine“, prvi redovni srpski list XIX veka. Novine je uređivao do 1816, kada je položio doktorat i odselio se u Trst. U Trstu je postao cenjeni lekar i važan član brojne srpske tršćanske zajednice. Poznat po dobroti i nesebičnosti, stekao je veliko poštovanje među svojim sugrađanima. Preminuo je iznenada 1838. godine. Izazvao je iskreno žaljenje u Trstu, gde je o njegovom karakteru ostavljeno svedočanstvo da je „živeo i umro kao anđeo“. Iza sebe je ostavio suprugu, ćerku Milicu i sina Dušana, koji mu je podigao spomenik.

Literatura: 

Andra Gavrilović (urednik), Znameniti Srbi 19.veka, Zagreb, 1901.

Gligorije Vozarović

 Gligorije Vozarović-Gliša rođen je 1. avgusta 1790. u Ležimiru. O njegovim roditeljima nema pouzdanih podataka. Potiče iz porodice koja se ranije zvala Silvestrijević, poreklom iz Zenice u Bosni. Zbog turskog zuluma njegovi preci su se doselili u Srem i prihvatili vozarski zanat, po kome su dobili novo prezime – Vozarovići. Kao mladić radio je u Zemunu kao poslužitelj u gostionici, ali je ubrzo rešio da nauči knjigovezački zanat. Zahvaljujući novčanoj pomoći Petrije Bajić, kćeri kneza Miloša, i podršci Vuka Karadžića, odlazi u Beč 1824. godine, gde je izučio zanat kod Jakova Hermana. Posle nekoliko godina vratio se u Srbiju i 1827. otvorio prvu knjigovezačku i knjižarsku radnju u Beogradu. Vozarovićeva radnja ubrzo je postala kulturno središte grada, mesto gde su se okupljali Vuk Karadžić, Dimitrije Davidović, Cvetko Rajović i drugi prosvećeni ljudi. Njegova knjižara nije bila samo prodajno mesto, već i prvo beogradsko „čitalište“ – mesto za čitanje novina i raspravu o književnim i političkim temama. Gliša Vozarović bio je prvi srpski izdavač u obnovljenoj Srbiji. Sa radom Državne štamparije 1831. godine postaje njen glavni saradnik i izdaje dela Dositeja Obradovića, Vuka Karadžića i časopis Golubica. Godine 1832. osniva prvu javnu biblioteku u Srbiji – „Novozavedenu biblioteku varoši beogradske“, preteču današnje Narodne biblioteke Srbije. Vozarović je mnogo doprineo razvoju srpske kulture, izdavaštva i čitanja. Umro je u Beogradu 1848. godine. Njegova supruga Sara podigla mu je spomenik na starom beogradskom groblju.

Literatura: 

M.Podoljski, Gligorije Vozarović, Glasnik istorijskog društva u Novom Sadu,sveska 11, Sremski Karlovci, 1932, 26-38

Pavle Panaotović

 Pavle Panaotović (Sremska Mitrovica, 1820 — Sremska Mitrovica, 7. 4. 1896) bio je trgovac i javni radnik. Potiče iz poznate trgovačke porodice Panaotović iz Sremske Mitrovice. Kao ugledni trgovac, učestvovao je u svim javnim poslovima, kako u oblasti trgovine tako i na političkom i kulturnom planu. Kao dugogodišnji Miletićev pristalica, predsedavao je na velikom radikalnom saboru u Mitrovici i bio član radikalne stranke. Kada je u Mitrovici primenjen novi izborni zakon za opštinski savet 1871, na prvim slobodnim izborima u novembru izabran je za opštinskog savetnika. Član je zemunskog odbora krajišničke konzorcije od njenog osnivanja 1869. Osnivač je Građanske srpske čitaonice u Sremskoj Mitrovici (1866) i jedno vreme njen predsednik. Zbog dugogodišnjeg zalaganja, novčanog pomaganja i podrške, za počasnog člana SNP u Novom Sadu izabran je 1865. Član Matice srpske postao je 1866.

Literatura: 

Srpski biografski  rečnik 7, Ml- Pan, Novi Sad, 2018.

 

Miloš Obradović 

 Miloš Obradović (Grgurevci kod Sremske Mitrovice, 1835 — Beograd, 1902), bio je bravar, političar i  vlasnik listova. U Srbiju je prešao 1855. Radio je u Topolivnici u Kragujevcu narednih pet godina. Potom je putovao po centralnoj Evropi i upoznao se sa socijalističkim idejama. U Beogradu je došao 1869. i otvorio bravarsku radnju. Imao je važnu ulogu u organizaciji socijalističkog pokreta. Bio je vlasnik prvog marksističkog lista u Srbiji — Socijal-demokratija (1895—1896) i Radnička novina (1897). Na osnivačkom zboru Radničkog društva u Beogradu u maju 1897. izabran je za predsednika udruženja. Takođe je bio predsednik Srpskog zanatlijsko-radničkog saveza i član Stolarsko-bravarske zadruge.

Literatura: 

Srpski biografski  rečnik 7, Ml- Pan, Novi Sad, 2018.

Danilo Pantelić

 Danilo Pantelić (Kuzmin kod Sremske Mitrovice, 2. 8. 1865 — Šibenik, Dalmacija, 2. 1. 1927) bio je episkop dalmatinsko-istarski. Otac Ilija bio je učitelj, majka Draginja, rođ. Popović. Danilo je osnovnu školu završio je u Kuzminu, gimnaziju u Sremskim Karlovcima, a pravni fakultet u Zagrebu, gde je jedno vreme radio kao advokatski pripravnik. U Sremskim Karlovcima završio je bogosloviju (1897) i odmah postavljen za konzistorijalnog beležnika i referenta arhidijeceze sremskokarlovačke. Iste godine ga je u manastiru Grgeteg zamonašio arhimandrit Ilarion Ruvarac i rukopoložen je u čin đakona. Protođakon je postao 1897, arhiđakon 1898, prezviter-sinđel 1901, protosinđel 1903, a arhimandrit manastira Grgetega bio je od 1905. do februara 1921, kada je postao administrator Pećke patrijaršije. Za episkopa dalmatinsko-istarskog izabran je avgusta 1921, a hirotonisali su ga srpski patrijarh Dimitrije, skopski mitropolit Varnava i bokokotorski episkop Kirilo u Sabornoj crkvi u Beogradu decembra iste godine. Kao arhimandrit i nastojatelj manastira Grgetega bio je potpredsednik arhidijecezalne konzistorije i član mitropolitskog crkvenog saveta Karlovačke mitropolije. Učestvovao je u osnivanju monaškog udruženja mitropolije i stvaranju i sprovođenju uredbe o upravi manastirskim dobrima. Bio je potpredsednik manastirskog upravnog odbora i predsednik monaškog udruženja. Sahranjen je pored episkopa Nikodima Milaša u Crkvi Svetog Spasa u Šibeniku.

Literatura: 

Srpski biografski  rečnik 7, Ml- Pan, Novi Sad, 2018.

Izvor: za portret https://sn.rs/ah9m3

 

Jovan Panajotović

 Jovan Panajotović (Sremska Mitrovica, 28. 9. 1868 — ?) bio je hemičar. Otac Pavle bio  je trgovac, majka Marija. Jovan je osnovnu školu završio je u Sremskoj Mitrovici, a nižu gimnaziju u Novom Sadu (1879–1883). Studije je nastavio u Gracu na Akademiji za trgovinu i industriju, zatim je na Univerzitetu  u Gracu  položio ispit iz državnog računovodstva. Hemiju je studirao na tehničkim visokim školama u Braunšvajgu, Berlinu i Drezdenu. Bio je nagrađen za tromesečni naučni rad iz oblasti spektralne analize. Kratko je radio kao drugi asistent na Poljoprivrednoj akademiji pri univerzitetu u Bonu. Upisao je Državni univerzitet u Roštoku gde je dobio zvanje doktora filozofije. Radio je kao asistent na Berlinskom univerzitetu.  U državnu službu u Beogradu  za kontraktualnog višeg tehničara činovnika četvrte klase -hemičara primljen je 1908. godine u Tehničkom odeseku Vojnotehničkog zavoda,  zatim je prekomandovan u Upravu barutane „Obilić“. Državnu službu napustio je 1910. godine. Objavljivao je radove iz oblasti osvetljenja, istorije nemačke industrije i fotografije.

Literatura: 

Srpski biografski  rečnik 7, Ml- Pan, Novi Sad, 2018.

Boško Novaković

 Boško Novaković (Sremska Mitrovica, 19. 10. 1905 — Sremska Kamenica, 6. 4. 1986) bio je srpski književni istoričar, književni kritičar i univerzitetski profesor. Otac Kuzman Novakov bio je krojač, majkalj Ljubica rođena Širadović. Osnovnu školu i gimnaziju završio je u Sremskoj Mitrovici (1912-1924), a studije književnosti na Filozofskom fakultetu u Beogradu (1931), gde je i doktorirao 1957. godine tezom Stevan Sremac i Niš. Radio je kao gimnazijski profesor u Sremskoj Mitrovici, Šapcu i Beočinu, a od 1950. u Sremskim Karlovcima kao profesor u Učiteljskoj školi. Od 1953. bio je univerzitetski nastavnik, najpre u Sarajevu, a od 1959. na Filozofskom fakultetu u Novom Sadu, gde je predavao savremenu srpsku književnost.Na Univerzitetu u Novom Sadu obavljao je značajne funkcije: bio je prodekan, dekan i prvi prorektor Univerziteta. Dugogodišnji je urednik Godišnjaka Filozofskog fakulteta i član i sekretar Književnog odeljenja Matice srpske, kao i brojnih književnih časopisa i leksikografskih izdanja.Bavio se pre svega srpskom realističkom prozom i delima Stevana Sremca, Jovana Sterija Popovića, Zmaja, Laze Lazarevića, Bore Stankovića i Ive Andrića itd. Često je držao predavanja o srpskoj književnosti na stranim univerzitetima kao što je Hadvard,Halej i dr. Autor je velikog broja književnoistorijskih studija, ogleda i kritika i priređivač sabranih dela Stevana Sremca.Ostao je upamćen kao jedan od najznačajnijih tumača srpske književnosti 20, veka i kao jedan od utemeljivača novosadske književnoistorijske škole.Bio je oženjen Julijom rođenom Jakić iz Sremske Mitrovice. Imao je sina Branislava i ćerku Branislavu.

Literatura: 

Srpski biografski  rečnik 7, Ml- Pan, Novi Sad, 2018.

Vojislav Bajić

 Vojislav Bajić (Sremska Mitrovica, 1. 6. 1910 – Beograd, 28. 11. 1992) bio je magistar farmacije i doktor hemije. Jedan od značajnih stručnjaka u razvoju farmaceutske i hemijske industrije u Jugoslaviji. Sin je lekara, književnika i istoričara dr Ilije Bajića. Osnovnu školu i realnu gimnaziju završio je u Sremskoj Mitrovici 1928. godine, nakon čega je upisao Farmaceutski fakultet u Zagrebu. Diplomirao je 1932, a dve godine kasnije završio je i studije na Filozofskom fakultetu u Zagrebu, na grupi za hemiju. Doktorsku disertaciju pod naslovom „Prilog poznavanju metalnih soli oksihinolina“ odbranio je 1937. godine u Zagrebu, a iste godine ona je objavljena kao knjiga u Zemunu. Do početka Drugog svetskog rata radio je kao naučni saradnik u farmaceutskoj firmi i fabrici lekova „Bajer“ u Zagrebu, a od 1941. do 1945. godine u njenom beogradskom predstavništvu. Posle oslobođenja obavljao je više rukovodećih funkcija u jugoslovenskoj farmaceutskoj i hemijskoj industriji. Bio je prvi upravnik preduzeća „Anilokemika“ DD u Zemunu i jedan od osnivača i prvi direktor fabrike lekova „Galenika“ u Zemunu (1945), za koju je osmislio i nacrtao zaštitni znak koji se i danas koristi. Bio je i direktor beogradskog preduzeća „Prolek“, plana Generalne direkcije medicinske proizvodnje „Gumpro“ i sekretar Sekcije farmaceutsko-hemijske industrije Jugoslavije. Karijeru je završio kao savetnik Sekretarijata za industriju i načelnik u Sekretarijatu za zdravstvo i socijalnu politiku, odakle je otišao u penziju 1977. godine. Teorijskim i praktičnim radom doprineo je razvoju hemije kao nauke, izgradnji farmaceutske industrije u posleratnoj Jugoslaviji i opremanju zdravstvenih ustanova medicinskim aparatima i instrumentima. Dva njegova značajna naučna rada objavila je Bečka akademija nauka. Za zasluge u suzbijanju epidemije variole 1975. godine odlikovan je Ordenom za vojne zasluge sa zlatnim mačevima.

Literatura:
Znamenite ličnosti Srema od I do XXI veka, Sremska Mitrovica, 2003.

Milivoj Nikolajević

 Milivoj Nikolajević (Sremska Mitrovica, 24. 3. 1912 — Novi Sad, 27. 8. 1988)bio je istaknuti srpski slikar, upravnik Galerije Matice srpske i predsednik Matice srpske. Prve umetničke pouke stekao je u radionici svoga oca Pavla, umetničkog stolara. Školovao se u Sremskoj Mitrovici, Ljubljani i Rumi, a slikarstvo je studirao na Kraljevskoj umetničkoj školi u Beogradu, gde je diplomirao 1936. godine. Dalje usavršavanje nastavio je na Akademskom odseku (1937–1938). Rano se uključio u likovni život, izlažući od 1934. godine, a prvu samostalnu izložbu priredio je 1936. u Rumi. Dobitnik je nagrade iz fonda dr Đurđice Đorđević iz Beograda. Po izbijanju Drugog svetskog rata 1941.godine se vratio u Rumu a zatim u Šabac gde je predavao crtanje u Muškoj gimnaziji. Tokom Drugog svetskog rata bio je interniran, a od 1944. godine učesnik je Narodnooslobodilačkog pokreta. Godine 1945. vratio se u Rumu i dobio posao nastavnika u Mešovitoj gimnaziji. Postao je član Matice srpske i jedan od ključnih organizatora njene likovne delatnosti. Bio je sekretar, kustos i v.d. direktor Vojvođanskog muzeja. Značajno je doprineo formiranju stalne postavke, izlagačke politike i međunarodne saradnje ove institucije. Bio je među osnivačima Akademije umetnosti u Novom Sadu i njen redovni profesor crtanja, kao i predsednik Saveta Akademije.Izabran je za redovnog člana Vojvođanske akademije nauka i umetnosti 1981. godine. Za predsednika Matice srpske izabran je 1979.godine i na tom položaju ostao do 1983.Kao umetnik, bavio se slikarstvom, grafikom, crtežom, ilustracijom i dizajnom, koristeći širok spektar tehnika. Izlagao je na više od 50 samostalnih i preko 400 grupnih izložbi u zemlji i inostranstvu. Dobitnik je Oktobarske nagrade Novog Sada i Nagrade AVNOJ-a za životno delo (1984).Autor je brojnih eseja i studija o umetnosti, sabranih u knjizi Razmišljanja o slikarstvu (1984). Bio je oženjen slikarkom Mirjanom Smiljanić, sa kojom je imao sina Bogdana i ćerku Danicu.

Literatura: 

Srpski biografski  rečnik 7, Ml- Pan, Novi Sad, 2018.

Boško Palkovljević Pinki

 Boško Palkovljević Pinki (Manđelos kod Sremske Mitrovice, 15. 11. 1920 — Mala Remeta kod Iriga, 10. 6. 1942) bio revolucionar i narodni heroj. Osnovnu školu završio je u Manđelosu, niže razrede gimnazije u Sremskoj Mitrovici, a Srednju tehničku školu, mašinskim smer u Novom Sadu, gde se priključio radu školskog aktiva SKOJ-a. Istakao se u organizovanju školskog štrajka 1940. godine, zbog čega je bio hapšen, a takođe je se uključio i u štrak novosadskih tekstilnih radnika. Po izbijanju Aprilskog rata 1941. zarobljen je, ali je pobegao i uključio se u organizaciju ustanka u Sremu. Učestvovao je u organizovanju bekstva političkih zatvorenika iz sremskomitrovačke kaznione i bio izabran za zamenika komandanta Fruškogorskog partizanskog odreda. Doprinosio je razvoju partizanskih radionica i diverzantskim akcijama, među kojima je najpoznatije miniranje železničkog mosta na Bosutu kod Morovića.Poginuo je u borbi sa nemačkim jedinicama u Maloj Remeti 10. juna 1942. godine. Za narodnog heroja proglašen je 25. oktobra 1943. Njegovi posmrtni ostaci posle rata preneti su u Sremsku Mitrovicu gde je i sahranjen na Spomen groblju.

Literatura: 

Srpski biografski  rečnik 7, Ml- Pan, Novi Sad, 2018.

Đorđe Johan Nikšić

 Đorđe Johan Nikšić (Bešenovo kod Sremske Mitrovice, 3.5.1922 — Sremska Kamenica, 14.5.1986) bio je političar i narodni heroj. Poticao je iz politički aktivne porodice. Osnovnu školu završio je u rodnom mestu, a nakon Drugog svetskog rata Višu vojnu akademiju i Visoku političku školu „Đuro Đaković“ u Beogradu. Sredinom 1939. pristupio je SKOJ-u, a 1940. Komunističkoj partiji Jugoslavije. Iste godine postao je član OK KPJ za Srem i zbog revolucionarnog rada bio je hapšen i mučen.U julu 1941. priključio se partizanskom pokretu i uzeo partizansko ime Johan zbog pogibije sekretara OK za Srem.Obavljao je dužnost političkog komesara u Fruškogorskom partizanskom odredu, gde se istakao u borbama, naročito tokom neprijateljske ofanzive na Frušku goru 1942. godine. Kasnije je delovao na značajnim partijskim funkcijama u Sremu, Vojvodini i na nivou Jugoslavije, uključujući SKOJ, KPJ i AVNOJ.U posleratnom periodu bio je sekretar i član partijskih organizacija u Sremu, pokrajinski sekretar za poljoprivredu (1958–1963), savezni i pokrajinski poslanik i član više državnih i društvenih tela. Posebno se zalagao za razvoj poljoprivrede, pošumljavanje i osnivanje naučno-istraživačkih institucija u Vojvodini. Zbog političkih neslaganja smenjen je 1963, a kasnije politički rehabilitovan. Iz javnog života povukao se 1969.Bio je oženjen učiteljicom Emilijom Čonkić Nestorović iz Titela.Imali su sina Stevana, novinara i pravnika i ćerku Draginju pravnicu.Sahranjen je u Aleji narodnih heroja u Novom Sadu. Za narodnog heroja Jugoslavije proglašen je 1953. godine. Odlikovan je brojnim visokim odlikovanjima, uključujući Orden zasluga za narod II reda, Orden bratstva i jedinstva II reda, a nosilac je i Partizanske spomenice 1941.

Literatura: 

Srpski biografski  rečnik 7, Ml- Pan, Novi Sad, 2018.