Andrej Andrejević (1696 –1782) trgovac i upravnik pošte

  Andrej Andrejević 

Andrej Andrejević (Beška, 1696 – manastir Velika Remeta, 1. 8. 1782) bio je trgovac i upravnik pošte. Potiče iz jedne od najuglednijih srpskih porodica 18. veka, njegov otac Petar bio je bogat trgovac iz Sremskih Karlovaca. Posle bitke kod Vezirca 1716. godine i turskog spaljivanja Karlovaca, Petar je predvodio delegaciju koja je od austrijskog cara Karla VI dobila privilegiju za korišćenje komorskog zemljišta. Zaslužan je i za obnovu crkve manastira Kovilj.Andrej Andrejević bio je jedna od najuglednijih ličnosti srpskog društva tokom pete decenije 18.veka. Obavljao je dužnost administratora Karlovačkog spahiluka barona Ifelna, kome su pripadali Sremski Karlovci, Slankamen, Sremska Kamenica i druga naselja. Istovremeno je bio i upravnik pošte u Petrovaradinu.Zajedno sa bratom Jakovom ubrajao se među najbogatije karlovačke trgovce. Posedovali su veliko imanje i u zakupu držali pustare na kojima su uzgajali krupnu stoku, koju su najčešće prodavali u Beču i Beogradu. Njihovim ktitorstvom 1735. godine u manastiru Velika Remeta podignut je crkveni toranj, najviši na Fruškoj gori. Sredinom 1733. godine Andrej je platio Hristiforu Žefaroviću izradu bakroreza Voznesenje Hristovo za manastir Komogovina.Kao administrator spahiluka, u vreme patrijarha Arsenija IV Jovanovića Šakabente, omogućio je nesmetano korišćenje kuće i mitropolitskih zdanja podignutih na spahijskoj zemlji. Od februara 1742. do septembra 1744. pomogao je patrijarhu da za potrebe patrijaršije kupi pet kuća. Zbog svoje odanosti srpskom narodu i borbe za narodna prava, Arsenije IV ga je u dva navrata slao u Beč kao člana srpske delegacije radi potvrde srpskih privilegija dobijenih od carskog dvora. I narednih godina velikodušno je pomagao brojne srpske delegacije, čime je značajno doprineo borbi za prava srpskog naroda. Dužnost upravnika pošte u Petrovaradinu obavljao je do 1758. godine, kada je poštu, po preporuci mitropolita Pavla Nenadovića, preuzeo njegov sin Jovan. Andrej se dva puta ženio i imao troje dece: iz prvog braka sina Jovana, a iz drugog Petra i Ekatarinu.Povodom razvojačenja Vojne granice, kada je oko osamdeset srpskih porodica dobilo plemstvo, plemićki status stekla je i porodica Andrejević. Molbu za plemstvo podneo je 1758. godine, a plemićki list i ugarska grbovnica dodeljeni su mu u Beču 1763. godine. Pored njega, plemstvo su dobili i njegova supruga Stana Novalić, deca, kao i Jovanova žena i potomci. Posle smrti sina Jovana 1767. godine ponovo je preuzeo upravu nad poštom u Petrovaradinu. Po penzionisanju povukao se iz javnog života u manastir Velika Remeta, gde je i preminuo 1782. godine.

Izvor:  https://www.maticasrpska.org.rs/stariSajt/biografije/biografije_sbr.pdf

Ilija Nović (druga polovina 18.veka — 1828) potpukovnik

Ilija Nović

 Ilija Nović (Krečedin? kod Inđije, druga polovina 18.veka — Jakovo kod Surčina, 1828) bio je potpukovnik. U vojsku Habzburške carevine stupio je 1781. Učestvovao je u ratovima protiv Turske 1788, 1789. i 1790, a u sledećem periodu ratovao je protiv Francuza. Istakao se u bici kod Frajspaha jula 1794, a u decembru je uspešno neutralisao neprijatelja kod Manhajma. Sledeće godine iz Edenkobena u Bavarskoj podržao jedinice carske vojske kod Edenshajma, zadržavši napredovanje jačeg neprijatelja. Poseban uspeh postigao je kod Lucijenštajga u Švajcarskoj 1799, gde je zarobio više od 300 neprijateljskih vojnika. Jula 1800, kao kapetan, pomogao je osvajanje Fabije Tompije. U žestokom sukobu 1809, u činu majora, proterao je Francuze iz Žegara, a kasnije u Obrovcu zarobio celu neprijateljsku posadu i oslobodio zarobljene carske oficire iz Ogulina. Kod Bilaja i Barleta sprečio je dalji prodor francuske vojske, a neke zauzete položaje i preoteo. Odneo je pobede kod Žute Lokve i Sv. Bernarda, gde je oslobodio 300 zarobljenika Banske regimente. Penzionisan je 1815. Kao nagradu za svoje vojničke uspehe dobio je plemićku titulu. Poznavao je patrijarha Josifa Rajačića i uživao njegovo poverenje. Sahranjen je kod crkve manastira Fenek. Sa suprugom Sofijom, rođ. Jovanović, imao je sinove Jeftu, kapetana, i Joksima, pravnika, književnika i publicistu.

Literatura:

Srpski biografski  rečnik 7, Ml- Pan, Novi Sad, 2018.

Jeremija Čikoš (Jaromir Hirtenfeld) (1815 – 1872) lajtnant, regimentski ađutant, književnik i doktor filozofije

 Jeremija Čikoš

 Jeremija Čikoš (Jaromir Hirtenfeld) (Čortanovci, 13. 5. 1815 – Beč, 24.7. 1872) bio je lajtnant, regimentski ađutant, književnik i doktor filozofije. Otac Ivan (1779-1834) bio je prvi oficir u Vojki, imao je pet sinova: Andreja, Vladislava, Jeremiju, Petra i Stefana. Najpoznatiji je bio Vladislav koji je bio književnik, urednik novina, sekretar Ministarstva prosvete kneza Mihaila. Jeremija se školovao kao kadet u Segedinskom vaspitnom zavodu, nakon čega je 15. maja 1833. godine stupio u službu u 62. linijsku pešadijsku regimentu barona Turskog. Napredovao je do čina lajtnanta i dužnosti regimentskog ađutanta. Vojnu službu napustio je 24. decembra 1844. godine. Od septembra 1848. godine posvetio se novinarskom i izdavačkom radu kao urednik lista „Austrijski vojnički prijatelj“ (Österreichischer Soldatenfreund), kasnije poznatog kao „Militarski list“, koji je uređivao kao svoje izdanje. Pored toga, redovno je izdavao vojni kalendar, kao i stručnu literaturu sa ilustracijama. Višegodišnjim radom sakupljao je građu za istoriju Ordena Marije Terezije, te je povodom njegove prve stogodišnjice 1857. godine bio pozvan od visokih državnih krugova da u tome učestvuje. Za svoj rad i zasluge odlikovan je od strane cara, stranih vladara i učenih društava. Bio je doktor filozofije i nosilac više odlikovanja: carsko-ruskog ordena Svete Ane III reda, kraljevsko-pruskog ordena Crvenog orla IV reda i kraljevskog danskog ordena Danebrog, kao i velike zlatne medalje „Viribus Unitis“. Bio je dopisni član carsko-kraljevskog geološkog zavoda od 1858.godine, redovni član carsko-kraljevskog geografskog društva i muzeja „Francisko-Karolinum“ u Lincu, kao i počasni član više društava (Radecki i „Sentinverein“ u Poljskoj Lisi (provincija Pozen) i dobrotvor patriotskog udruženja za pomoć tokom rata 1859. godine.Car ga je više puta nagrađivao dragocenim darovima — čiodavama, prstenjem i burmuticama. Živeo je i delovao u Beču pod imenom dr Jaromir Hirtenfeld.

Izvor:
BMSNS:RRazSr IV 100.1;

https://www.biographien.ac.at/oebl/oebl_H/Hirtenfeld_Jaromir_1816_1872.xml

Petar Čikoš (1818 – ?) oficir austrijske vojske, major 

Petar Čikoš

 Petar Čikoš (Čortanovci, 29. 2. 1818 – ?) bio je oficir austrijske vojske, major. Otac Ivan (1779-1834) bio je prvi oficir u Vojki, imao je pet sinova: Andreja, Vladislava, Jeremiju, Petra i Stefana.  Petar je u vojnu službu stupio 25. oktobra 1832. godine kao kadet u 53. linijskoj pešadijskoj regimenti. Školovao se u kadetskoj kompaniji u Gracu, nakon čega je postepeno napredovao u službi do čina kapetana. Učestvovao je u italijanskom ratu 1859. godine, gde se istakao izuzetnom istrajnošću, izdržljivošću i hrabrošću. Za zasluge u borbi kod Palestra odlikovan je Ordenom gvozdene krune III reda sa ratnom dekoracijom, a za učešće u bici kod Solferina dobio je Vojni krst za zasluge, takođe sa ratnom dekoracijom. Nakon ovih zasluga unapređen je u čin majora. Službovao je u 78. linijskoj pešadijskoj regimenti barona Šokčevića, a obavljao je i dužnost komandanta vojnog okruga u Osijeku.

Izvor:
BMSNS:RRazSr IV 100.1;

Đorđe Natošević (1821-1887), lekar, reformator školstva, predsednik Matice srpske

Đorđe Natošević

  Đorđe Natošević (Stari Slankamen, 1821 – Karlovac, 1887) bio je lekar, reformator školstva, predsednik Matice srpske. Školovao se u Starom Slankamenu, Sremskim Karlovcima, Segedinu, Pešti i Eperješu, a medicinu je završio u Beču 1850, gde se družio sa Vukom Karadžićem i Brankom Radičevićem. Po dolasku u Novi Sad započinje lekarsku praksu, ali na podsticaj vladike Platona Atanackovića napušta medicinu i 1853. postaje profesor Srpske gimnazije, u kojoj uvodi nastavu prirodopisa i gimnastike i ubrzo postaje direktor. Od 1857. do 1861. bio je školski savetnik i nadzornik srpskih osnovnih škola u Temišvaru, zatim direktor škola u Novom Sadu, a 1862. jedini Srbin u Školskom savetu u Budimu. Učestvovao je na crkveno-narodnim saborima i istupao sa predlozima školskih reformi. Natošević je zaslužan za duboku obnovu srpskog školstva. Uvodi gimnastiku, crtanje, savremeno muzičko obrazovanje i praktičnu nastavu iz voćarstva, povrtarstva i stočarstva. Protivi se učenju napamet i fizičkom kažnjavanju. Uvodi novu tehniku čitanja i pisanja – analitičko-sintetičku glasovnu metodu – i po njoj piše bukvar (1868) i čitanke. Osposobljava učitelje i organizuje tečajeve u Somboru, Pančevu, Novom Sadu i drugim centrima, zbog čega su ga učitelji prozvali „Baba“. Godine 1858. pokreće Školski list i dodatak Prijatelj srbske mladeži. Posle kraćeg službovanja u Ministarstvu prosvete u Beogradu vraća se u Austrougarsku i od 1871. radi kao glavni referent srpskih škola u Karlovačkoj mitropoliji, na toj dužnosti ostajući do smrti. Matica srpska nagradila ga je 1865. za delo Zašto naš narod u Austriji propada. Bio je veliki zagovornik preseljenja Tekelijine zadužbine u Novi Sad i jedan od pokretača Maticine edicije „Knjige za narod“. Od 1881. do smrti bio je predsednik Matice srpske i redovni član Srpskog učenog društva.

Literatura:

Srpski biografski  rečnik 7, Ml- Pan, Novi Sad, 2018.

Stefan Čikoš (1822 – ?) oficir austrijske vojske, kapetan

Stefan Čikoš

 Stefan Čikoš (Čortanovci, 5. 4. 1822 – ?) oficir austrijske vojske, kapetan. Otac Ivan (1779-1834) bio je prvi oficir u Vojki, imao je pet sinova: Andreja, Vladislava, Jeremiju, Petra i Stefana. Najmlađi sin Stefan stupio je u vojnu službu 1. septembra 1837. godine kao kadet u 53. linijskoj pešadijskoj regimenti, a školovao se u kadetskoj školi u Olmucku. Godine 1842. premešten je u 16. graničarsku pešadijsku regimentu, gde je napredovao do činova poručnika i natporučnika. Kao natporučnik učestvovao je u ratovima 1848–1849. godine u Erdelju, gde se istakao hrabrošću i zaslugama, za šta je odlikovan Vojnim krstom za zasluge sa ratnom dekoracijom. Godine 1851. unapređen je u čin kapetana II klase, a potom i I klase. Učestvovao je i u italijanskom ratu 1859. godine, gde je za dobro držanje dobio pohvalu vladara i Orden gvozdene krune III reda sa ratnom dekoracijom. Službovao je kao najstariji kapetan u 46. linijskoj pešadijskoj regimenti (ranije 1. romanskoj, odnosno 16. graničarskoj), sa kojom je boravio u Karintiji, u mestu Vilah.

Izvor:
BMSNS:RRazSr IV 100.1;